Татарстанда урман утырту айлыгында 16 миллион данә агач утыртылачак

15 апрельдә Татарстанда урман утырту айлыгы башлана. Республика урманнарында бу чорда 2 мең гектарда, һәм өстәп әле шуңа авыл хуҗалыгына яраксыз җирләрдә, чокырлы урыннарда да – 2 мең гектарда агачлар утыртылачак. 29 апрельдә исә республика күләмендә агач утырту көне оештырылачак.

“Урманнарны, гадәттә, яз көне утыртабыз: 15 апрельдән 15 майга кадәр. Ел дәвамында агач утырту буенча төрле акцияләр дә оештырылып тора, парклар, скверлар яшелләндерелә, шулай ел саен Татарстанда 20 миллион данә агач утыртыла”, – ди Татарстан Урман Урман урман хуҗалыгы министрлыгының утырту һәм үстерү бүлеге башлыгы Тимур Галиев. 2 мең гектар ул – 8 миллион данә үсенте дигән сүз икән. Язгы-көзге урман утырту акцияләре чорында, гадәттә, 1 миллион данә агач үсентесе утыртыла.

Язын урман утыртырга чыкканчы урманчылар әзерлек эшләрен бер ай алдан башлый. “Питомнигы Республикада 55 урман исәпләнә, узган ел аларда 55 миллион данә агач үсентесе үстерелде”, - ди Тимур Галиев. Орлык чәчеп үстергән агач урманга илтеп утыртыр дәрәҗәгә җиткәнче 2-3 ел вакыт кирәк. Ләкин хәзер заманча технологияләр бу эшне тизләтергә, һәм, гомумән, сыйфатлы орлыкларны гына файдаланырга мөмкинлек бирә.

“Суыткычларны юк кабызган”

Татарстанның Саба районындагы урманчылык территориясендә, 11 мәйданда гектар селекция-орлыкчылык Урман республика үзәге ачылуга быел 5 ел тулды. Ул Россиядә заманча беренче заманча үзәк, Европада ә – иң зурысы. Бүгенге көндә тагын илдә Воронеж, өлкәләрендә Ленинград, Алтай да краенда оештырылып, барлыгы шундый дүрт үзәк эшли.

Сабадагы үзәк елына 12 миллион данә агач үсентесе җитештерергә сәләтле. Биредә Татарстанның урман хуҗалыгындагы төп агачлар Нигездә – Европа чыршысы, нарат гадәти, Себер карагае һ.б. орлыкларын чәчеп үстерәләр. Хәзерге көндә теплицаларга 4 миллион данә орлык чәчелгән: дүрт теплицаның һәркайсында берәр миллион данә үсентегә урын бар. Скандинавия технологиясенә таянган эшчәнлекнең үзенчәлеге - үсентеләрне тамырларын каплап, ябык система буенча үстерүдә. Орлыкларны минераль ашламалар кушылган махсус туфракка, һәрберсен аерым контейнерга чәчәләр. 27 градуска кадәр җылытылган теплицада шытып чыккан үсентеләрне 1,5 айдан соң чыныктыру өчен ачык һавага – кырга утырталар күчереп. Бер ел дигәндә аның сабагы көч җыеп өлгерә. Кырларга килгәндә, алар ике төрле: 13 кырның бишесе - гадәти, ә сигезендә үсентеләрне кояш нурларында янудан саклый торган өскормасы бар.

“Быел 15 мартта теплицаларга беренче партияне чәчтек, гадәттә, башта чыршы чәчелә. Аларны 1 майда кырга күчерәбез дә, май-июньдә нарат һәм карагай чәчәбез. Шулай чәчү өч тапкыр оештырыла. Нәтиҗәдә, елына 12 миллион данә үсенте җитештереп була: 4шәр данә миллион – чыршы һәм наратлар, 3 данә миллион – карагай, 1 миллион данә ылыслы төрле декоратив культуралар”, - сөйли селекция-орлыкчылык дип Урман республиканың үзәге директоры Руслан Газизов.

Үзәктә 29 кеше эшли, сезон вакытында эшчеләр саны 50гә җитә. Үзәк җитештергән үсентеләрне урманчылыкларга, питомникларга, бакчачылык үзәкләренә озаталар. “8 данә миллион үсенте сыйдырышлы суыткычыбыз бар, әгәр үсентеләрне урнаштырып булмаса, бер ел сәламәтлекләренә зыян китермичә махсус суыткычта саклап була. Ләкин әлегәчә андый ихтыяҗ тумады, кабызганыбыз суыткычны да юк, үсентеләр бик тиз урнашып бетә. 1 миллион данә үсентене күрше төбәкләргә, илләргә чит сатабыз. Мәсәлән, Казахстан бездән ала”, – ди Газизов Руслан.

"Орлыклар үзебезнеке"

Һәм иң мөһиме – селекция-орлыкчылык Урман үзәге чәчү өчен орлыкларны да үзе әзерли. Елына монда 2 тонна орлык җитештерәләр, тикшерү һәм аларның сыйфатын яхшырту өстендә тулы бер лаборатория эшли.

“Узган ел Татарстанда барлыгы 50 мең килограмм орлык җыелды. Чыршы һәм нарат орлыкларын – декабрь-февраль айларында, карагайныкын февраль-апрель айларында җыялар. 1 килограмм орлык ул 4 мең тонна күркә эшкәртелгән дигән сүз. Орлыкларның 65 проценты беренче класс таләпләренә җавап бирә”, - дип аңлатма бирә Урман хуҗалыгы министрлыгы белгече.

Тимур Галиев Татарстанда Хөкүмәт урман хуҗалыгына, урманнарны яңартуга зур игътибар бирүен дә искәртә. Авыл хуҗалыгына яраксыз һәм чокырлы урыннарга агачлар утырту өчен республика ел саен бюджеттан 150 миллион сум акча бүлә.