Рәхимсез авыру һәм аның корбаннары
Яман шеш авырулары Бөтендөнья көрәш көне белән 2000 елда гамәлгә керә. 2016-2018 елларда яман шешкә Бөтендөнья каршы көрәш көне “Без булдырабыз, Мин булдырам” шигаре астында үтә. Яман шеш ул организмның теләсә кайсы өлешен зарарларга сәләтле авыру.
Нәрсә соң ул яман шеш күзәнәкләре? Бу сәламәт күзәнәкләре организмның, әмма төрле канцероген факторлар нәтиҗәсендә алар яман шешкә әйләнергә мөмкиннәр. Кешенең иммунитеты көчсезләнгәч, алар интенсив рәвештә бүленеп чыга башлыйлар, сәламәт күзәнәкләрне юк итәләр. Эш шунда биредә, яман шеш күзәнәкләрендә генетик тоткарлыклар нәтиҗәсендә үз-үзләрен механизмы эшләми башлый бетерү, мутант-күзәнәкләр үлү сәләтен югалта.
Яман шеш авыруының төп сәбәпләренең берсе – ул зарарлы гадәтләр: алкоголизм. Алкоголь иммунитетны киметә, яман шеш геннарын активлаштыра. Көмешкә бик зарарлы, чөнки аңарда чистартылмаган майлар бик күп. Гомумән, эчемлек күпме катырак дәрәҗәдә, алар шулкадәр азрак чистартылган, химикатлар белән шыплап тулган була. Хәтта чиста спирт та зарарсыз түгел. Ул үңәчтә, ашказанында ялкынсыну барлыкка хроник китерә, бавырны җимерә, хәтта цирроз барлыкка килергә мөмкин. Алкогольның ахыры ашказанында һәм бавырда яман шеш барлыкка килү белән төгәлләнергә мөмкин.
Тәмәке тартуның да бернинди якты киләчәге юк. Үпкәдә яман шешнең барлыкка килүендә 90 процентка якын очракта тәмәке тарту сәбәп була. Тәмәке тарту, шулай ук, 80 процент очракта бугазда, 25 процент очракта ашказанында яман шешкә китерә. Сидек куыгында, бөерләрдә, ашказаны астында һәм аналыкта яман шеш барлыкка килүнең күпчелек очракларында тәмәке тарту сәбәпче икән. Исәпләүләр Буенча, тәмәке төтене күп кенә төр яман шеш авыруларының төп сәбәпчесе булуы ачыкланды.
Стресс та куркыныч факторларның берсе булып тора. Якын үлеме кешеңнең, чарасызлык, ялгызлык, тормыш мәгънәсен югалту кебек хәлләр дә иммунитетның көчсезләнүенә, яман шеш барлыкка килүгә китерергә сәләтле. Галимнәр фикеренчә, мондый кичерешләр кичергән хатын-кызларда беркүпме вакыт үткәч аналык муентыгында, бизләрендә сөт, ир-атларда исә бронхларда яман шеш барлыкка килергә мөмкин. Депрессия һәм стресслар яман шешнең авыр үтүенә китерә. Ачу һәм саклау тиз кызып китүчәнлек лейкемиягә, бронхларда, юан эчәкләрдә, бизләрендә сөт, аналык муентыгында яман шеш барлыкка килүгә сәбәпче булырга мөмкин.
Бала төшертү, аеруча еш төшертүләр дә организмның эшчәнлеген боза. Иртә бала яшьтә төшертүләр куркыныч Аеруча, күкрәктә яман шеш барлыкка килүгә бер сәбәп. Сөт бизләрендә яман шеш авыруы ана линиясе буенча балага да бирелергә мөмкин. Әмма гаиләдә күкрәктә яман шеш авыруы белән интегүче кеше булу белән генә паникага бирелергә кирәкми.
Шулай ук, дөрес тукланмау да яман шеш авыруы барлыкка килүгә сәбәп булырга мөмкин. Әмма сәламәт тормыш алып рәвеше барганда, табибларга еш күренеп тору кебек чаралар сәламәт яшәүгә, гомерне озайтуга ышанычны арттыра. Шуңа да үзегездә ниндидер авыртулар, уңайсызлыклар, туган шик очракта, табибка күренергә кирәк.